banner tạm

Cập nhật lúc : 8:23 AM, 17/02/2014

Phát triển đường sắt phải bằng quan hệ kinh tế

Đây là ý kiến của ông Nguyễn Văn Doanh - Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam trong cuộc trao đổi với PV Báo Giao thông xung quanh việc tách quản lý kết cấu hạ tầng với kinh doanh vận tải đường sắt.

Cơ chế đầu tư chưa hấp dẫn

Ông Nguyễn Văn Doanh - Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam
Ông Nguyễn Văn Doanh - Phó Cục trưởng Cục Đường sắt Việt Nam

Theo ông, tại sao tư nhân lại rất khó đầu tư vào đường sắt?

Cái khó thứ nhất là, việc đầu tư vào lĩnh vực đường sắt đòi hỏi qui mô vốn lớn, thời gian hoàn vốn dài và lợi nhuận kinh doanh đường sắt thấp. Cái khó thứ hai là, cơ chế đầu tư chưa thực sự hấp dẫn và thiếu minh bạch. Hiện TCTĐSVN đang thực hiện chức năng vừa là cơ quan cấp phép đầu tư tư nhân, vừa là cơ quan phân bổ biểu đồ chạy tàu đồng thời trực tiếp là doanh nghiệp kinh doanh vận tải đường sắt. Với cơ chế này rất khó có thể tạo sân chơi công bằng giữa doanh nghiệp Nhà nước với tư nhân và thị trường kinh doanh đường sắt sẽ bị méo mó, thiếu minh bạch; Lợi ích của nhà đầu tư tư nhân mới chỉ được doanh nghiệp đảm bảo mà chưa được Nhà nước bảo hộ. Trên thực tế, một số lĩnh vực kinh doanh có lợi thế thương mại tư nhân chưa được phép tiếp cận như: vận tải khách Bắc - Nam, vận tải apatit Lào Cai ...

Như vậy có nghĩa TCT ĐSVN đang “vừa đá bóng, vừa thổi còi”?

Theo tôi thì không hẳn vậy, lịch sử phát triển đường sắt các nước nói chung đều tạo ra cơ chế hoạt động này. Và quy luật thị trường cho thấy khả năng huy động vốn, chất lượng dịch vụ phụ thuộc rất lớn vào sự tạo lập sân chơi công bằng và áp lực cạnh tranh. Cần thiết phải sớm có sự thay đổi cơ chế quản lý nhằm thu hút vốn đầu tư xã hội bổ sung cho nguồn lực Nhà nước có hạn để phát triển ngành Đường sắt và nâng cao năng lực quản trị quản lý ngành Đường sắt chuyển từ quản lý theo mệnh lệnh hành chính sang quản lý theo quan hệ kinh tế để sử dụng có hiệu quả các nguồn lực Nhà nước đầu tư cho ngành Đường sắt.

Chính phủ đã phê duyệt Đề án tái cơ cấu TCT ĐSVN giai đoạn đến 2015 và Bộ GTVT đang chỉ đạo quyết liệt đẩy nhanh hơn nữa tiến độ cổ phần hóa các doanh nghiệp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động và chất lượng dịch vụ. Định hướng cho giai đoạn tiếp theo là thực hiện việc tách bạch quản lý kinh doanh hạ tầng và kinh doanh vận tải theo qui định của Luật Đường sắt.

Khi hạ tầng và vận tải tách bạch

Đúng là Luật Đường sắt đã phân định rõ giữa kinh doanh kết cấu hạ tầng và kinh doanh vận tải trên đường sắt, nhưng lại quy định phải điều hành thống nhất, tập trung hoạt động GTVT đường sắt. Như vậy có mâu thuẫn?

Hoàn toàn không mâu thuẫn và hai qui định này là thống nhất với nhau. Việc điều hành giao thông hiện do các tổ chức Trung tâm điều hành, điều độ khu vực và các ga thực hiện. Các tổ chức này do rất nhiều tổ chức, nhiều cấp quản lý. Vì vậy, cần phải cơ cấu lại thành một tổ chức điều hành duy nhất thực hiện nhiệm vụ điều hành GTVT đường sắt, thống nhất theo qui định tại Điều 74, Luật Đường sắt. Nhiệm vụ chủ yếu của tổ chức này là chỉ huy điều hành giao thông và xử lý sự cố giao thông nhằm tối ưu hóa việc khai thác năng lực kết cấu hạ tầng, thực chất là tổ chức bán sản phẩm có được từ hệ thống hạ tầng do Nhà nước đầu tư. Các tổ chức này hiện do khối vận tải quản lý cần cơ cấu lại để chuyển sang khối hạ tầng.

Vấn đề ở đây là tập trung thống nhất các tổ chức điều hành giao thông thành một đầu mối để điều hành giao thông trên đường sắt quốc gia, chỉ huy điều độ chạy tàu, xử lý sự cố, thực hiện hợp đồng cung cấp dịch vụ cho công ty vận tải, phối hợp hoạt động vận tải quốc tế... Điều hành thống nhất không có nghĩa là thống nhất điều hành vận tải với quản lý hạ tầng. Bản chất tổ chức điều hành giao thông này là khai thác biểu đồ chạy tàu. Việc điều hành hành cần độc lập để đảm bảo nguyên tắc không phân biệt đối xử như Luật Đường sắt đã quy định ở Điều 84.

Có ý kiến cho rằng, nếu tách bạch hạ tầng và vận tải sẽ gây khó khăn cho điều hành vận tải khi có thiên tai, sự cố và TNGT đường sắt?

Ý kiến này hoàn toàn không có cơ sở. Bởi lẽ toàn bộ việc điều hành, chỉ huy chạy tàu và cứu hộ, cứu nạn hiện nay đã được cơ cấu thành một tổ chức duy nhất và quản lý toàn bộ nhân lực, trang thiết bị hiện có để giải quyết sự cố nhanh hơn. Khi tách bạch ra hạ tầng và vận tải, thì mối quan hệ sẽ chuyển thành quan hệ kinh tế thông qua hợp đồng kinh tế sẽ hiệu quả hơn. Không có lý do gì để tổ chức điều hành giao thông có hành vi cố tình gây chậm trễ giải quyết sự cố khi mà họ chịu áp lực phải đền bù thiệt hại cho các công ty vận tải và các công ty vận tải phải chịu áp lực trả tiền chậm tàu cho người dân. Trong quá trình hoạt động, bên nào vi phạm hợp đồng thì bên đó phải có nghĩa vụ đền bù thiệt hại cho bên bị hại.

Luật đã quy định rõ, vậy tại sao nhiều năm qua không thực hiện, thưa ông!

Cần phải có lộ trình để các tổ chức, cá nhân thay đổi cơ cấu tổ chức cho phù hợp các qui định của Luật tránh gây xáo trộn và ảnh hưởng đến hoạt động chung của ngành. Vì vậy, Điều 112, Luật Đường sắt quy định Chính phủ quy định điều kiện và thời gian tổ chức, cá nhân hoạt động đường sắt tiến hành điều chỉnh cơ cấu, tổ chức và hoạt động phù hợp với quy định của Luật này.

 

Tách bạch quản lý kết cấu hạ tầng và kinh doanh vận tải sẽ tạo sự cạnh tranh công bằng, thu hút nguồn vốn lớn từ xã hội
Tách bạch quản lý kết cấu hạ tầng và kinh doanh vận tải sẽ tạo sự cạnh tranh công bằng, thu hút nguồn vốn lớn từ xã hội

Chuyển dịch vụ vận tải cho tư nhân thực hiện

Để thu hút nguồn vốn tư nhân và xã hội hóa đường sắt, theo ông cần làm gì?

Cần thiết phải hoàn thiện cơ chế, chính sách đầu tư theo nguyên tắc cái gì tư nhân làm được thì phải chuyển cho khối tư nhân với sự hỗ trợ về cơ chế thông thoáng của Nhà nước và chỉ khi nào tư nhân không đầu tư được thì Nhà nước mới đầu tư. Muốn thu hút đầu tư cần phải tách bạch sở hữu nhà nước đối với hạ tầng và sớm đẩy nhanh cổ phần hóa các doanh nghiệp. Bước đầu Nhà nước có thể giữ một phần cổ phần ở mức độ hợp lý tùy từng ngành nghề, nhưng về lâu dài cần thoái dần vốn và chuyển hết dịch vụ vận tải cho tư nhân thực hiện. Cơ cấu lại các đơn vị thuộc TCT ĐSVN thành TCT quản lý, khai thác và phát triển kết cấu hạ tầng đường sắt, nhà nước điều chỉnh hoạt động của tổng công ty này thông qua việc ban hành, bổ sung, sửa đổi các cơ chế chính sách như quyền tiếp cận đường sắt, phí sử dụng đường, phí điều hành giao thông... đảm bảo môi trường đầu tư cạnh tranh cho các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ.

Cơ chế mới hình thành, các công ty tư nhân muốn tham gia vận tải trên đường sắt sẽ được tạo điều kiện và cạnh tranh bình đẳng với các doanh nghiệp Nhà nước. Thí dụ: Nếu nhiều công ty cùng đăng ký một giờ chạy có lợi thế thương mại, nguyên tắc lựa chọn sẽ là đấu giá chứ không phải chỉ định - đó là nguyên tắc mở của Luật Đường sắt. Thị trường cạnh tranh sẽ tạo áp lực cạnh tranh buộc các doanh nghiệp cung cấp dịch vụ nâng cao chất lượng, hạ giá thành vận tải và cuối cùng người dân sẽ được hưởng lợi và ngành Đường sắt sẽ phát triển bền vững.

Cảm ơn ông!
 

"Về vận tải, hiện có công ty cổ phần tham gia vận tải hàng hóa Ratraco và cũng đã xuất hiện một số nhà đầu tư nước ngoài như Công ty Dongrim (Hàn Quốc) đầu tư qui mô lớn các ram tàu khách nhưng cũng đã thất bại. Bên cạnh đó là một số nhà đầu tư nhỏ, lẻ đầu tư vào một số toa xe cũ, cải tạo, sửa lại nội thất và lắp ghép vào đoàn tàu của ngành Đường sắt dưới hình thức góp vốn cùng khai thác. Tuy nhiên, hình thức đầu tư này có những bất cập về cơ chế kiểm soát giá vé, chất lượng dịch vụ và thất thu thuế, phí cho Nhà nước".

Ông Nguyễn Văn Doanh

theo giaothongvantai

Viết bình luận

Bình luận của bạn sẽ được biên tập trước khi xuất bản